Stillness Breathes :: Mercury Rev en de eeuwige zoektocht naar vernieuwing

Vijftien jaar bestaat Mercury Rev en dat is langer dan iemand ooit had verwacht, niet het minst zijzelf. Begonnen in opperste chaos, bleef de groep drie moeilijke platen lang fragiel, tot op Deserter’s Songs alle puzzelstukjes plots op hun plaats vielen. De nieuwe verzamelaar Stillness Breathes is het verhaal van een band die plaat na plaat blijft zoeken naar nieuwe manieren om de dingen te benaderen: "We moeten elke keer opnieuw vervellen".

"Well I got us on a highway/I got us in a car": toen het lieflijke "Goddess On A Highway" van Mercury Rev zich medio 1998 in vele hoofden nestelde, krabden de enkele kenners die al van de groep hadden gehoord zich even in de haren. Waren dit dezelfde noisenicks die tot dan toe vooral bekend stonden om hun reputatie als drugheads en het feit dat ze ooit uit de Lollapaloozatour werden gesmeten omdat ze te luid speelden? Ja dus.

Naast die wilde verhalen over hoe Jonathan Donahue ooit probeerde Grasshoppers oogbal uit te halen met een lepel, of over hoe de band een psycholoog kreeg toegewezen door hun platenfirma, waren er echter ook drie behoorlijk experimentele platen uit de eerste helft van de jaren negentig. Terwijl in Seattle de grunge regeerde, bracht Columbia Records in 1991 het uiterst psychedelische Yerself Is Steam uit: een lange trip die nu eens aan Pink Floyd, dan weer aan Spacemen 3 deed denken, bijeengeschreven door een aantal filmstudenten die per toeval muziek waren beginnen te maken. "Ik ken sommige leden van de band niet eens", gaf toenmalig zanger David Baker een jaar na de release in een interview toe. "Dat begint nu langzamerhand te veranderen."

Van bij het begin hing er dan ook meer dan genoeg spanning in de lucht en heel wat van de oorspronkelijke groepsleden vertrokken. Na het verschijnen van het meer jazzy Boces in 1993 sloeg ook Baker de deur achter zich dicht, en gitarist Donahue nam de zang voor zijn rekening op het derde album See You On The Other Side (1995). En meteen bleek ook de muzikale richting ietwat gewijzigd: de geluidsexperimenten met koffiezet- en andere apparaten waren verdwenen en de nummers klonken meer gefocust. De atmosfeer was lieflijk en breed georkestreerd, met heel wat blazers. Mercury Rev leek er op uit oude musicals te gaan begeleiden.

Feniks

En toen was er Deserter’s Songs. Na de tour voor See You On The Other Side stond de groep nog maar eens op de rand van de implosie: Donahue had een zenuwinzinking, Grasshopper verdween zes maanden lang naar een Jezuïetenklooster, en ook drummer Jimy Chambers gooide de handdoek in de ring. Voorzichtig veegden de overblijvende groepsleden zichzelf bijeen, rekruteerden drummer Jeff Mercel en begonnen aan wat ze dachten dat hun laatste album zou worden. Het resultaat overtrof echter alle verwachtingen.

Als een feniks die zichzelf verbrandt om herboren te worden, zo kwam Mercury Rev met zijn vierde plaat als een nieuwe groep tevoorschijn uit het moeilijke opnameproces in de Catskill Mountains. Plots klonk de groep symfonisch, wijds en bovenal onwerelds mooi.

"Deserter’s Songs hebben we grotendeels thuis opgenomen", vertelt Mercel over het opnameproces van de plaat. "We namen dingen thuis op, en die stukken werden dan verder bewerkt in de studio van Dave (Fridmann, bassist en producer, ook bekend van werk met Mogwai, mvs) aan de andere kant van de staat. Dave zelf was dus niet op elke sessie aanwezig, maar heeft later wel de stukken samengebracht. Dat heeft zijn invloed gehad op het uiteindelijke album."

"Tot op zekere hoogte ligt de koerswijziging inderdaad in de arrangementen en de instrumentatie en niet in de manier waarop de songs zijn geschreven", geeft de drummer toe. "Waren we schilders, je zou kunnen zeggen dat we toen een ander palet kozen: we lieten de meer chaotische elementen en de distortion achter ons, ten voordele van strijkers en zingende zagen."

"We realiseerden ons dat we niet per se een distortionpedaal moeten intrappen", vertelde Jonathan Donahue nadien: "Zoals een tiener zich opvallend gaat kleden omdat hij zich niet gemakkelijk voelt in zijn vel, en een veertigjarige gewoon denkt van ’ach wat, als het meisje niet van me houdt zoals ik er uitzie, dan houdt ze sowieso niet van wie ik ben’. Daarin verschilt muziek niet van de muzikanten."