Persepolis

Hoe een jonge vrouw toch oud is. Ze wacht in de luchthaven. Ze knoopt haar hoofddoek, steekt een tweede sigaret op. Als een eenzame bloesem zweeft haar leven over het scherm. Zwart-wit brandt beter op het netvlies.

Het dochtertje van een progressieve familie in Teheran maakt de val van de Sjah en de terugkeer van haar oom mee, die zijn communistische activisme heeft moeten bekopen met jarenlange opsluiting. De opwinding en de romantiek van de revolutie ebben echter snel weg om plaats te maken voor een regime van toenemend moslimextremisme. Families worden steeds meer onder druk gezet door de nieuwe wetten en het repressieapparaat van de zogenaamde revolutionaire elite. Op school wordt er alles aan gedaan om elke kritische gedachte bij de opgroeiende kinderen uit te wissen. Er is maar één waarheid: die van de islam. En er is maar een soort martelaar: hij die gevallen is voor de glorierijke revolutie. De oom wordt opnieuw opgepakt en ditmaal zonder pardon geliquideerd.

Dan breekt de oorlog met Irak uit: een eindeloze wederzijdse slachting en nog maar eens een verstrenging van het regime is het gevolg. De ouders van Marjane beslissen haar naar een kennis in Wenen te sturen om haar te beschermen voor de heksenjacht op tegenstanders van de nieuwe staat. In Wenen wordt ze tamelijk direct aan haar lot over gelaten, wat resulteert in ellenlange omzwervingen. Marjane is genoodzaakt om zowat overal en met elk type mens samen te leven. Meteen voelt ze zich aangetrokken tot de nihilisten van de punkscene, die heel duidelijke standpunten innemen tegen de verziekte westerse maatschappij. De geloofwaardigheid van haar nieuwe vrienden taant echter als blijkt dat zij allemaal een stabiele thuissituatie kennen en dat hun frustraties doorgaans voortvloeien uit afschuwelijk ‘saaie’, decadente familiefeestjes. Ook in de liefde raakt Marjane teleurgesteld: het promiscue karakter van haar minnaars botst met haar al te romantische levensopvattingen. Ze beseft dat ze een outsider is en dat altijd zal blijven. Geheel ontmoedigd besluit ze terug naar huis te gaan.

Daar wacht haar echter opnieuw een sterke cultuurschok. In haar afwezigheid is er heel wat veranderd. Meisjes en vrouwen mogen het huis niet meer uit zonder hoofddoek, mannen en vrouwen moeten strikt gescheiden leven, alcohol is verboden en alles wat naar Amerikaanse populaire cultuur ruikt, moet gemeden worden als de pest. De aanpassing is moeilijk, maar uiteindelijk schrijft Marjane zich in in een kunstschool en om zich vrijer te kunnen bewegen binnen de dictatoriale samenleving trouwt ze. Na een jaar loopt het huwelijk op de klippen. Een ontnuchterde vrouw beslist voor de tweede keer haar land te ontvluchten. In Parijs wacht haar een kille herfstnacht…

Persepolis, gebaseerd op de gelijknamige strip, is sterk autobiografisch. Niet alleen hebben het hoofdpersonage en de tekenaar dezelfde naam, ook uiterlijk is Marjane naar haar geestelijke moeder gemodelleerd. De prent is zeer persoonlijk, bijwijlen zelfs emotioneel geladen. De film is één grote flashback. Filmtaal schrijft niet zelden voor dat flashbacks het sterkst tot uitdrukking komen in zwart-witbeelden, en dat is hier niet anders . Maar het zwart-wit blijkt ook representatief voor een relatieve ongenuanceerdheid en verder blijft de film qua narrativiteit vaak steken in weinig vernieuwende, patroonbevestigende ‘beeldspraak’. Het gebruik van (vaak irritante) Amerikaanse stemmen maakt de film er eveneens niet beter (lees: geloofwaardiger) op.

Gelukkig is het in Persepolis niet al teleurstelling en Unheimlichkeit wat de klok slaat. De kijker krijgt tussendoor een stevige portie maatschappijkritiek te verwerken, met als hoogtepunt een tirade van Marjane over de vreemde paradox in de islam dat vrouwen zich aan allerlei restrictieve regels moeten onderwerpen en hun lichamen in vormeloze ‘zakken’ verhullen, terwijl mannen doen waar ze zin in hebben. Het is niet aan de vrouw om haar kont te verbergen; het is in de eerste plaats aan de man om -- zo hij dat wenst -- de discipline op te brengen om niet naar haar derrière te kijken.

Maar tussen de zelfgenoegzame patroonbevestiging bij de kijker en de persoonlijke miserie van de veelgeplaagde protagonist door, dwarrelen bloemblaadjes uit de bustehouder van de wonderlijke figuur van Marjanes Oma, onophoudelijk en van een prachtige eenvoud. De werkelijkheid wint het nooit van onze dromen.

Persepolis speelt o.a. in Antwerpen (Cartoon’s, UGC), Brussel (UGC De Brouckère, Actor’s Studio), Gent (Sphinx) en Studio Leuven.