The Fall: 32 jaar pure chaos en briljant gepruts

Van LCD Soundsystem tot Philip K Dick, van Pavement tot Bo Diddley, allen hebben ze één ding gemeen: ze zijn fan van The Fall, of citeren ze als een belangrijke invloed op hun muziek en teksten. Met alweer een nieuw studioalbum en een aankomende autobiografie van postpunkmessias Mark E Smith nemen we het fenomeen dat The Fall en zijn frontman is eens onder de loep.

32 jaar, zolang is The Fall al bezig. Het is een eeuwigheid voor een groep met zo’n tumultueuze geschiedenis, maar meer dan ooit lijken ze springlevend. Nochtans had niemand, zelfs de groeps grootste fan John Peel niet, hen een lang leven gegeven. Genoemd naar La Chute van existentialistische schrijver Albert Camus ontstond The Fall vooral in de nasleep van het ondertussen legendarische optreden van The Sex Pistols in de Free Trade Hall te Manchester, waar de ongeveer 40 aanwezigen elk al gauw zelf zouden uitgroeien tot bekende muziekiconen: Tony Wilson, Morrissey, Ian Curtis en de andere leden van Joy Division, de leden van de Buzzcocks en Mark E Smith. Smith was toen een tiener uit het naburige industriestadje Salford die de school net achter zich had gelaten en nu moest werken op de scheepsdokken om zijn dagen te vullen. Wat het optreden zo speciaal maakte, was het feit dat mensen die hielden van Captain Beefheart, repetitieve krautrockgroepen, Patti Smith en garagerock elkaar vonden en bandjes begonnen te vormen die met hun creatieve kijk op die muziek mee de tweede punkgolf eind jaren zeventig zouden bepalen. The Fall was er zo eentje van: Smith verzamelde gelijkgezinden om de poëzie die hij in zijn vrije tijd schreef van de nodige muziek te voorzien. Het gerotzooi werd na een klein jaar met de eerste line-upveranderingen voor het eerst live gebracht. De rommelige en aparte punk van The Fall stond in scherp contrast met de new wave-groepen van dat moment, en maakte zo al snel de nodige indruk maakte.

En zo begon de groep aan haar muzikale reis langs pubs en zaaltjes in binnen- en buitenland, één die gekenmerkt zou worden door de nodige spanningen binnen én buiten de groep, van oude en nieuwe groepsleden, en van muzikale dalen die even snel weer ingeruild werden voor glorieuze hoogtepunten. Het begin van een parcours ook waarin de groep alleen maar deed (en doet) wat Smith wil, die zich ook niets aantrekt van de negatieve reacties. Integendeel: die lijken het beest alleen maar te voeden. In 1980 namen ze de liveplaat Totale’s Turns op in clubs en pubs waar de publieke reactie tussen onverschilligheid en vijandigheid schippert. Die liveplaat legt nog het best de chaotische relatie bloot tussen de bandleden onderling en de band en het publiek. Smith provoceert het verbouwereerde publiek, en roept "Fucking get it together instead of showing off!" naar drummer Mike Leigh als die afwijkt van wat er gespeeld moet worden. Mede onder invloed van Smiths vriendin en manager Kay Carroll groeien de eerste drie jaren van de jaren tachtig uit tot de meest tumultueuze, vijandige maar ook creatieve periodes van The Fall. De groep lijkt te leven van de spanning en constante doorstroming van vers bloed, en de klassiekers volgen mekaar op: Grotesque (After The Gramme), de Slates-e.p., en het geweldige Hex Enduction Hour. Ook de ondertussen legendarische sessies voor hun grootste fan John Peel volgden elkaar snel op.

Een Amerikaanse tour schudt de kaarten echter dooreen: Kay Carroll vertrekt, en Smith loopt de jonge gitariste Laura Salenger tegen het lijf. De twee trouwen, en Brix Smith zal een belangrijke factor zijn in het streven van de groep naar meer succes en de nodige singles. Van ’83 tot en met ’89 groeien ze uit van een op zichzelf staande postpunkgroep tot een licht excentrieke popgroep met de nodige singles in de Engelse hitlijsten. The Fall schrijft muziek voor balletten, toont zichzelf in muziekprogamma’s op TV en het Smith-koppel is zelfs enige tijd fixatie van de minder ethisch getinte pers. Maar sprookjes duren nooit lang: in 1989 loopt hun huwelijk op de klippen, het startsein voor de jaren 90 die gevuld zijn met een hoop zwarte bladzijden: zwakkere platen, belabberde optredens, een groot verloop en een hoop drugsmisbruik. Het absolute dieptepunt wordt bereikt in ’98, wanneer tijdens een concert in New York Smith neergeslagen wordt door zijn groepsleden, hij vervolgens zijn vriendin Julie Nagle een slag verkoopt en hij dronken afgevoerd moet worden door de politie. The Fall leek ten dode opgeschreven. Maar ondanks enkele dieptepunten en wat personeelsverloop is het nieuwe millennium een verademing geweest voor de groep. The Fall is een garagerockgroep geworden. Maar een verdomd goede die met een postpunkgevoel voor experiment toch trouw gebleven is aan zijn eigen roots, en ook een groep die niet minder dan degelijke albums aflevert aan zijn trouwe schare fans. De toekomst lijkt terug open te liggen.