The Dark Knight

Velen vonden het gewaagd om een Batman-film te maken zonder in de titel de naam van het hoofdpersonage zelf te gebruiken. Tenslotte zouden alleen comic-fans weten dat één van Batmans bijnamen "The dark knight" is. Maar regisseur Christopher Nolan wou niet zomaar een Batman-film maken, hij wou hem op zijn manier heruitvinden.

Het eerste Batman-verhaal Batman Begins maakte al duidelijk dat Nolan te duidelijke verwijzingen naar de wereld van de comics wilde vermijden en voor een realistischere aanpak koos dan voorganger Tim Burton. Gotham City mag dan wel nog steeds krioelen van corrupte agenten, klassieke maffiosi en gestoorde schurken, geen van hen is onsterfelijk of buitenmenselijk, hoogstens een beetje vreemd.

In The Dark Knight zet Nolan die trend verder. Hoofdschurk The Joker, een magistrale Heath Ledger, is dus geen groteske clown met een gebeitelde grimas, maar wel een verminkte psychopaat met een voorliefde voor chaos, wiens daden steeds verstrekkendere gevolgen hebben. De inzet van The Joker is immers niet meer of minder dan de ziel van de stad. Paradoxaal genoeg, of net niet, is niet zozeer Batman (Christian Bale) zijn antipode als wel Harvey Dent (Aaron Eckhart), de procureur annex witte ridder die de straten van Gotham eindelijk veilig zal maken.

Nu Nolan niet langer de natuur en drijfredenen van Batman/Bruce Wayne dient te verklaren, kan hij zijn aandacht voluit richten op het verhaal en op de nieuwe gezichten. De hele marketingstrategie was — voor de dood van Ledger — dan ook wisselend gericht op de twee nieuwe gezichten: The Joker en (zij het in mindere mate) Harvey Dent. De eerste is niet meer of minder dan een allesvernietigende natuurkracht, terwijl de tweede het morele baken en symbool vormt dat Batman onvoldoende kan zijn.

Geheel conform de comics verschijnt The Joker zonder enige achtergrond of duiding, zijn motieven en drijfveren lijken alleen in zijn hoofd enige logica te vormen terwijl zijn daden — los van hun amorele wreedheid — getuigen van een haast duizelingwekkend genie en gevoel voor een poëtische gruwelijkheid. Het personage Dent daarentegen wordt voldoende becommentarieerd en besproken opdat ook de kijkers die niet vertrouwd zijn met zijn levensgeschiedenis ten volle zijn tragiek zouden kunnen volgen.

Het hart van de film ligt niet zozeer bij de plot (Dents queeste om Gotham misdaadvrij te maken en de reactie van de maffia middels The Joker daarop) als wel bij de psychologie van de hoofdpersonages. In enkele ronduit intrigerende dialogen tussen The Joker en Batman enerzijds, en Dent en (opnieuw) The Joker anderzijds weet Nolan vooral de drijfveren en denkwereld van die laatste twee bloot te leggen. In deze enkele scènes wordt duidelijk hoezeer de film beïnvloed is door de donkere Batman-comics als The Killing Joke, The Dark Knight Returns, Arkham Asylum: A Serious House On Serious Earth en dies meer.

Tezelfdertijd valt evenwel ook op dat Nolan toch niet volledig de kaart van de auteursfilm heeft durven trekken en de flitsende actiebeelden een even prominente rol laat spelen. In een aantal gevallen, bijvoorbeeld de bankoverval, sluiten ze perfect aan bij het verhaal terwijl ze in andere scènes vooral een hoog popcorngehalte hebben (Dents tocht naar de gevangenis). Die spreidstand dreigt de film zuur op te breken.

Wie voor een blockbuster gaat, heeft ongetwijfeld geen boodschap aan het gepsychologiseer, terwijl de liefhebbers van zielenroerselen gefrustreerd kunnen raken door het oppervlakkige aftasten van de aanwezige duisternis in de personages. Maar Nolan omzeilt deze klippen handig door het verhaal met zo’n rotvaart te vertellen dat niemand de tijd heeft om daar bij stil te staan. Slechts nadat de aanvankelijke euforie weggedeemsterd is, durven dit soort zure oprispingen naar boven te komen. The Dark Knight is niet het meesterwerk dat sommigen er in wensen te zien, maar het komt wel akelig dicht in de buurt.