Braaf Varken Bart Schoofs over strips en dictatuur

"Van Haat tot Z." Ellenlange lijstjes met dingen die hij haat — van "de mythe dat bepaalde mensen grappig zijn" tot "mensen die wanneer ze rechtstaande drinken één hand op hun heup houden." Striptekenaar Bart Schoofs heeft het niet begrepen op de mensheid. "Hé, er is toch niets mis met onverdraagzaamheid! (toch niet met die van mij)."

Toch is Bart Schoofs niet zozeer een zware misantroop als wel een vlijmscherp commentator van de lelijke en soms aandoenlijke werkelijkheid. Verlegen ook. Zijn dunne lijnvoering deed hem ooit besluiten: "ik teken wel, maar je kan de lijnen nog uitgummen." Ondertussen is hij vaste cartoonist van het Woestijnvisblad Bonanza en is het tweede deel van zijn tijdschrift Braaf Varken verschenen. Hoofdbrok is het autobiografisch aandoende vervolgverhaal "Brieven aan nonkel J." In tegenstelling tot zijn eerder cynische en absurde cartoons is het een eerder contemplatief verhaal van een man die ooit verklaarde dat als hij geen strips zou maken, hij misschien schietend door de winkelstraat zou rennen. Is het zo erg?

Bart Schoofs: "Tja, het is typisch creatief zijn als compensatie, als verdringing van iets anders. Je bent met een manier van controleverwerving bezig. Je zet de dingen naar je hand. En misschien is schietend door de winkelstraat rennen daar dan wel een extreem voorbeeld van. Om het voor iedereen echter zo gemakkelijk mogelijk te houden ben ik dus maar strips gaan maken. Nu, ik teken omdat ik dat graag doe en omdat strip een boeiend medium is, maar voor het zelfde geld beeldhouwde ik of maakte ik muziek vanuit diezelfde instelling. Het is een drang om de dingen onder controle te krijgen of om de werkelijkheid te bezweren. Daar komt het eigenlijk wel op neer, al klinkt het wat overdreven groot. Het is steeds het zelfde: de werkelijkheid en wat is mijn plaats daarin? Waar gaat het over? Ik weet het niet. Dat gefilosofeer is iets dat typisch is voor strips en literatuur, denk ik."

Goddeau: Is het werkelijk zo filosofisch of is het gewoon omdat zeggen dat je gewoon prentjes tekent nogal slecht overkomt?
Schoofs: (lacht) "Ai, twee vragen en ik ben al ontmaskerd. Neen, ik voel dat echt zo aan: dat ik dingen maak die ik moet maken. Ik heb het moeilijk met "zomaar prentjes". Er moet altijd een soort wereld gecreëerd worden. En dat misantropische, dat is eigenlijk een uit de hand gelopen grap. Al blijf ik dat erg cultiveren, daar ben ik wel goed in. Gisteren had ik het er nog over met iemand: als we nu eens dictator mochten zijn. Dat zou waarschijnlijk slecht aflopen, maar er is niets zo gemakkelijk als te denken "als ik nu maar eens de baas zou mogen zijn: jij doet dat vanaf nu, jij stopt daarmee…" Gisteren ging het nu wel over muziek en over films maken, over wie er bijvoorbeeld dringend mee zou moeten stoppen. Nu ja, godzijdank heb ik in de wereld niets te vertellen."

Goddeau: Je verhalen tonen wel iemand die in onvrede leeft met de wereld.
Schoofs: "Ja, eigenlijk wel. Ergens heb ik inderdaad dat gevoel, maar waar dat vandaan komt, zou ik echt niet kunnen zeggen. Voor zover ik weet heb ik geen trauma’s opgelopen. Ik heb nooit bij de paters gezeten. Mijn cartoons in de Bonanza zijn nu wel een stukje politieker soms, maar eigenlijk is ook dat gewoon een wereld creëren: grappen over mensen die van de Balkan terugkomen in blitse fluo-trainingspakken. Natuurlijk is dat niet zo, maar ik vind het gemakkelijker om een wereld te scheppen waar de nonnekes in Opgrimbie met drie rond een vijver moeten gaan wandelen of waar het Lambermont-akkoord eruit bestaat dat Franstaligen hun video’s niet moeten terugspoelen. Dat is alweer een manier om de dingen naar mijn hand te zetten. Om niet te zien dat het eigenlijk allemaal veel ellendiger in elkaar zit. En natuurlijk ook om eens goed te lachen."

Goddeau: Je put voor de vorm van je cartoons uit het rijke aanbod aan sensatiebladen dat Vlaanderen rijk is. Het zijn soms regelrechte parodieën op de voorpagina’s van Het Laatste Nieuws of Blik.
Schoofs: "Dat is uit onvrede met de bestaande cartoonvormen: een grap, een woordspeling… Waarschijnlijk heb ik gewoon al te veel cartoons gezien en wilde ik daarom iets anders doen. Misschien ga ik daar nu te ver in, als ik probeer honderd dingen in één grap te steken. Het heeft inderdaad wel iets Laatste Nieuws- of Blik-achtigs. Op de redactie van Bonanza staat een tafel met alle mogelijke kranten en tijdschriften. De eerste die ik dan ter hand neem, zijn inderdaad die sensatiebladen. En dan merk ik vaak dat ik eigenlijk nog niet ver genoeg ga."